Hoe sedentair gedrag tegengaan? Alles begint met beweging op de werkplek.

Sedentair gedrag op het werk en hefbomen voor actie – sleutelelementen

• Langdurig zitten is een onderschat gezondheidsrisico, maar het is vaak alomtegenwoordig op de werkplek.

• Een zittende levensstijl heeft negatieve gevolgen voor zowel de fysieke als de mentale gezondheid van medewerkers.

• Het is even belangrijk om regelmatig een pauze te nemen van het zitten als om te bewegen — het één compenseert het ander niet.

• Bedrijven spelen een cruciale rol in het creëren van een omgeving waarin beweging vanzelfsprekend en motiverend wordt.

• Met een duidelijke visie en goede communicatie kunnen bedrijven hun teams gemakkelijk aanmoedigen en hen eenvoudige tips en/of creatieve ideeën aanreiken om meer en beter te bewegen.

Sedentair gedrag: de stille bedreiging op kantoor

In veel bedrijven is zitten de standaardhouding tijdens de werkdag. De gemiddelde kantoormedewerker zit acht tot tien uur per dag.

Als we daar de tijd voor woon-werkverkeer, het avondeten en het gebruik van televisie of smartphone bij optellen, loopt het totaal al snel op tot 12 uur of meer per etmaal.

Dit gedrag, bekend als “sedentair gedrag”, vormt een reëel gezondheidsrisico dat vaak onopgemerkt blijft.

Overmatig zitten op het werk leidt tot vermoeidheid, een slechte lichaamshouding en een verminderd fysiek welzijn. Na verloop van tijd heeft dit ook een negatieve invloed op de werkprestaties, de motivatie en de productiviteit.

Uit gegevens van Sciensano blijkt dat het percentage volwassenen dat voldoet aan de WHO-aanbeveling van minstens 150 minuten matige lichaamsbeweging per week nauwelijks is veranderd: 76,5% in 2014 tegenover 75,4% in 2022–2023.

Het meest verontrustende is echter dat zelfs wie deze aanbeveling volgt, zijn gezondheid nog steeds in gevaar brengt als hij of zij het grootste deel van de dag zittend doorbrengt…

Met andere woorden: één uur beweging compenseert geen zittende levensstijl, net zoals een smoothie geen ongezonde maaltijd neutraliseert.

Maar waarom is langdurig zitten eigenlijk een probleem?

De effecten van langdurig zitten op het lichaam en de geest van werknemers

Een groeiend aantal studies bevestigt dat langdurig zitten aanzienlijke gezondheidsrisico’s met zich meebrengt en dus zeker kan worden beschouwd als een beroepsrisico op de werkvloer.

De bloedcirculatie vertraagt

Een gebrek aan spieractiviteit – vooral in de benen – vermindert de veneuze terugstroom naar het hart. Dit verhoogt het risico op slechte circulatie, vochtophoping, spataders en in de meest ernstige gevallen diepe veneuze trombose.

Een studie toont aan dat volwassenen die meer dan acht uur per dag zitten, tot 147% meer kans hebben om hart- en vaatziekten te ontwikkelen dan mensen die minder dan vier uur per dag zitten.

Tegelijkertijd vertraagt de stofwisseling

Wanneer de grote spiergroepen in rust zijn, wordt er minder glucose uit het bloed opgenomen. Dit leidt tot tijdelijke insulineresistentie en verhoogt het risico op het ontwikkelen van type 2-diabetes en obesitas.

Slechts enkele minuten pauze per uur om even rond te lopen kunnen de bloedsuikerspiegel al aanzienlijk verbeteren.

Ook triglyceriden en cholesterol worden beter gereguleerd bij mensen die hun gewoonte om voortdurend te zitten doorbreken.

Spier- en skeletproblemen zoals rug-, nek- en schouderpijn

De volgende factoren creëren vaak een vicieuze cirkel:

• een gebrek aan beweging veroorzaakt een onvoldoende bloedcirculatie
• langdurig zitten in dezelfde houding zorgt voor spanning
• stress en een slechte werkhouding leiden tot spierspanning
• zwak ontwikkelde spieren bevorderen een verkeerde zithouding en belasten de gewrichten extra.

Maar dit zijn klachten die kunnen worden aangepakt — via preventieve en herstellende methoden tijdens de werkdag zelf. Dat vraagt om bewustwording én een ondersteunende bedrijfscultuur.

De mentale effecten van langdurig zitten worden bovendien vaak onderschat

Naast de fysieke gezondheidsrisico’s wordt steeds duidelijker dat overmatig sedentair gedrag gepaard gaat met een verhoogd risico op mentale gezondheidsproblemen, zoals depressie.

Minder beweging betekent minder zuurstoftoevoer naar de hersenen, wat zich vertaalt in verminderde concentratie, meer mentale vermoeidheid en een grotere vatbaarheid voor stress.

Neurofysiologisch onderzoek toont bovendien aan dat de productie van BDNF – een essentieel herseneiwit dat verband houdt met geheugen, leervermogen en emotionele stabiliteit – afneemt bij chronisch zittend gedrag.

Waarom sporten na het werk vaak niet voldoende is

Sedentair gedrag brengt dus een vorm van passieve beperking met zich mee die diepe effecten heeft op vrijwel elk systeem in het menselijk lichaam en kan leiden tot ernstige gezondheidsproblemen.

Een studie toont aan dat langdurig zitten het risico op deze aandoeningen verhoogt, zelfs bij mensen die regelmatig sporten. De schade wordt dus niet simpelweg hersteld door een moment van beweging na de werkdag.

Een zittende levensstijl heeft daarom reële gevolgen voor de lange termijn gezondheid en vraagt om een structurele gedragsverandering om de impact te verminderen.

Van bewustwording naar actie: onderbreking is cruciaal

Het sleutelconcept bij sedentair gedrag op het werk is onderbreking. Het gaat niet alleen om het totale aantal minuten beweging per dag, maar ook om hoe vaak langdurig zitten wordt onderbroken.

Regelmatig opstaan, rondlopen of van houding veranderen:

• stimuleert de bloedcirculatie
• activeert de spieren
• vermindert het risico op pijn, zoals lage rug- en nekpijn.

Onderzoek van het Vlaams Instituut Gezond Leven toont aan dat zelfs een korte pauze van 2 à 3 minuten elk halfuur aanzienlijke voordelen biedt.

Deze “bewegingspauzes” — korte, eenvoudige activiteiten zoals stretchen, wandelen of de trap nemen — maken op lange termijn echt verschil.

Het traditionele idee dat één intensieve sportsessie per week voldoende is, klopt dus niet. Structurele gedragsverandering op de werkvloer begint met het faciliteren van frequente microbewegingen.

De werkplek als hefboom: wat bedrijven kunnen doen

Het doorbreken van sedentair gedrag op het werk en in het algemeen vraagt om meer dan individuele motivatie. Het is een systemisch probleem dat systemische oplossingen vereist — ondersteund door HR, management en de teams.

Bedrijven kunnen het verschil maken door de werkomgeving zo vorm te geven dat beweging logisch, vanzelfsprekend en haalbaar wordt.

De rol van HR en managers

HR-afdelingen spelen een cruciale rol bij de overgang naar een actievere werkcultuur.

Ze staan dicht bij zowel beleid als praktijk en kunnen verandering stimuleren via:

• welzijnsprogramma’s
• interne communicatie
• opleidingen en trainingen.

Het is belangrijk dat het onderwerp niet beperkt blijft tot
eenmalige infosessies of een yoga- of pilatesles,
maar dat het wordt geïntegreerd in de dagelijkse activiteiten.

Het gedrag van managers is eveneens bepalend. Wanneer managers zelf wandel- of sta-meetings organiseren, krijgt beweging de legitimiteit die als inspiratiebron dient.

Wanneer een teamleider besluit om regelmatig op te staan of korte pauzes tussen vergaderingen in te plannen, ontstaat er een ruimte waarin anderen hetzelfde kunnen doen.

Naast het faciliteren van aanpassingen op de werkplek, kan HR ook objectieve ergonomische beoordelingen aanbieden.

Design speelt hierin een belangrijke rol

• open ruimtes die beweging stimuleren
• in hoogte verstelbare zit-sta-bureaus die correct worden gebruikt
• interactieve schermen met oefenvideo’s
• printers of koffiemachines die net ver genoeg staan om beweging te bevorderen
• inspirerende en motiverende posters op strategische plekken
• een binnenruimte gewijd aan welzijn, met diverse wekelijkse bewegingslessen of gezondheidsworkshops
• enz.

Elk bedrijf kan starten vanuit de huidige situatie en met het team bespreken welke veranderingen nodig zijn. Deze aanpassingen kunnen in het begin eenvoudig en goedkoop zijn.

Het betrekken van teams is essentieel om hun steun te verkrijgen.

Door hen te betrekken kan het management bijvoorbeeld uitleggen waarom het momenteel niet mogelijk is om de volledige werkplek te transformeren om budgettaire redenen. Ondertussen kunnen echter al concrete acties en eenvoudige veranderingen worden doorgevoerd om sedentair gedrag te verminderen.

Deze infrastructuurinitiatieven zijn vooral nuttig tijdens de wintermaanden, wanneer het donker, nat en koud is en mensen nog minder gemotiveerd zijn om te bewegen dan wanneer het warme weer terugkeert.

Beweging integreren in de bedrijfscultuur via diverse initiatieven

Enkele inspirerende voorbeelden tegen sedentair bedrag op het werk:

• gezamenlijke stretchmomenten in de ochtend om de toon voor de dag te zetten, bijvoorbeeld via korte digitale sessies van 25 minuten
• challenges, zoals trappenloopdagen of fietsweken. Tijdens deze events worden medewerkers uitgedaagd om zoveel mogelijk te bewegen
• stappencompetities om het hoogste aantal stappen te behalen, met punten per team voor extra gezonde competitie
• staande meetings
• wandelingen tijdens de lunch
• een jaarlijkse “non-sedentary week”, waarbij experts worden uitgenodigd om te spreken. Dit stimuleert teams om hun gedrag opnieuw te bekijken en te verbeteren.

Onderschat bovendien de invloed en aanmoediging van een enthousiaste collega op de rest van het team niet! Een beloningssysteem versterkt bovendien de effectiviteit van het initiatief.

Het team dat in december de meeste stappen zet wint bijvoorbeeld een gezond lunchmoment, een stoelmassage of een workshop naar keuze. Zo kunnen teams en collega’s elkaar actief aanmoedigen, waardoor de motivatie en gezonde competitie groter worden.

Deze eenvoudige voorbeelden laten zien hoe creativiteit en inzet kunnen leiden tot tastbare resultaten. Geen van deze initiatieven vereist een grote investering.

Wat wel nodig is:

• een visie — een bedrijfscultuur waarin gezondheid vrijwillig en actief op de eerste plaats wordt gezet;
• coördinatie en effectieve communicatie om het initiatief te promoten en de steun van de teams te verkrijgen.

Samengevat: beweging is een gedeelde verantwoordelijkheid op de werkvloer

Zitten is nog steeds de dominante houding op de werkplek van vandaag, maar verandering is mogelijk.

Bedrijven die erin slagen om fysieke activiteit structureel in hun cultuur te integreren, winnen niet alleen op het vlak van gezondheid.

Het implementeren van initiatieven zoals sta-meetings, regelmatige mini-stretchsessies of wekelijkse Pilateslessen kan een nieuwe dynamiek binnen teams creëren.

Dit kan de energie van samenwerking en teambinding transformeren, met een tastbare impact op betrokkenheid en prestaties.

Waar te beginnen?

Door een eerste stap te zetten: zowel letterlijk als figuurlijk.

Er bestaan duurzame oplossingen, afgestemd op elk team. Of het nu gaat om enkele zachte bewegingen of om uitgebreide welzijnsprogramma’s — er is

een brede waaier aan mogelijkheden voor wie de tijd wil nemen om ze te verkennen.

Benieuwd hoe jouw bedrijf het probleem van sedentair gedrag
op het werk op een duurzame manier kan aanpakken?

Neem contact met ons op.

Wij delen graag onze expertise en werken samen met jou aan
het creëren van een actievere werkcultuur.